Održani regionalni sastanci u tri crnogorske opštine povodom projekta ,,Procjena tehnoloških potreba u oblasti klimatskih promjena u Crnoj Gori uz primjenu TNA Priručnika i pristupa učenje na primjerima“
Jula mjeseca o. g. u organizaciji Kancelarije za održivi razvoj (od juna mjeseca Odjeljenje za podršku Nacionalnom savjetu za održivi razvoj) održani su regionalni sastanci u opštinama Cetinje, Žabljak i Berane. Sastancima su prisustvovali predstavnici opština, JP Nacionalni parkovi, JU Morsko dobro, TE Pljevlja, firme Vektra Jakić, Uprave za šume CG, turističkih organizacija, kao i mnogi drugi.
Kancelarija uz podršku holandskog Ministarstva stanovanja, prostornog planiranja i životne sredine, sprovodi projekat Procjena tehnoloških potreba u oblasti klimatskih promjena u Crnoj Gori uz primjenu TNA Priručnika i pristupa ,,učenje na primjerima.“
Projekat ima za cilj da ojača kapacitete Vlade Crne Gore i ostalih aktera da razviju strategije rasta sa niskim emisijama identifikacijom prioritetnih tehnologija koje će obezbijediti najveće koristi u smislu ekonomskih, socijalnih i poboljšanja vezanih za životnu sredinu, i doprinos smanjenju emisija gasova staklene bašte u kontekstu nacionalnih, EU i UNFCCC politika.
Jedan od ciljeva ovog projekta je i uključivanje svih činilaca društva u ovaj proces i tim povodom organizovani su sastanci na kojima se razgovaralo o prioritetnim razvojnim sektorima u kontekstu klimatskih promjena. Na osnovu diskusije sa sastanaka izvedeni su sljedeći zaključci:
Cetinje, 25. 07. 2011. godine
Stanje i problemi:
¾ Nadležnosti opština za smanjenje negativnog uticaja klimatskih promjena su ograničene, pojedinačni doprinos opština u ovom kontekstu je neznatan
¾ Opštine koje imaju razvijenu industriju više doprinose klimatskim promjenama
¾ Emisije iz industrije nijesu dobro regulisane, elaborati o procjeni uticaja na životnu sredinu za velika industrijska postrojenja u regionu (KAP, Željezara) nijesu rađeni; sada se kreće sa primjenom novih zakona
¾ U opštinama u kojima nije razvijena industrija, sobraćaj se može smatrati najvećim zagađivačem/ sektorom koji doprinosi emisijama gasova staklene bašte (GHG)
¾ Pitanja odlaganja i upravljanja otpadom su u nadležnosti pojedinih opština i još uvijek nijesu riješena na zadovoljavajući način; optad doprinosi emisijama GHG
¾ Ekonomski interesi preovladavaju nad ulaganjem u zaštitu životne sredine (treba ispitati isplativost primjene obnovljivih izvora energije)
Predložena riješenja za doprinos smanjenju emisija i prilagođavanje na promjene klime su:
¾ Mora se raditi na jačanje svijesti građana (u prvom planu djeca)
¾ Stimulisati upotrebu obnovljivh izvora energije, na primjer kroz smanjenje komunalija za objekte koji koriste solarne panele (ovaj podsticaj se već primjenjuje u nekim od opština u regionu)
¾ Energetska efikasnost, kako na nacionalnom tako i na lokalnom nivou, je oblast koja ima velike mogućnosti da doprinese smanjenju emisija; određeni broj opština već učestvuje u programima poboljšanja energetske efikasnosti
¾ Iako Crna Gora ima neznatan doprinos klimatskim promjenama u globalnim okvirima, mora se početi sa aktivnostima koje će doprinjeti smanjenju emisija i prilagođavanju na negativne uticaje klimatskih promjena
¾ Sve aktivnosti treba da kranu od lokalne samouprave pa nadalje
Berane, 26. 07. 2011. godine
Stanje i problemi:
¾ Što se tiče sjevera Crne Gore pravci razvoja su poljoprivreda i turizam
¾ Od poljoprivrednih grana najznačajnije su stočarstvo, voćarstvo i ratarstvo; njihovim daljim razvojem raste i potencijal za povećanje emisija, ali postoje načini da se emisije kontrolišu
¾ Industrija koja je nekada funkcionisala u istočnom dijelu sjevernog regiona (opštine Kolašin, Mojkovac, Bijelo Polje, Berane, Rožaje, Andrijevica, Plav) je gotovo zamrla; sada u ovom dijelu Crne Gore nema velikih emitera CO2
¾ Zagađenje: javljaju se problemi sa čvrstim otpadom, koje treba riješiti sanitarnim deponijama (što će doprinijeti smanjenju emisija); postojeća smetlišta treba sanirati
¾ Vode: vodama se ne upravlja na adekvatan način, što pokazuju i poplave koje nijesu samo posljedica padavina i ostalih klimatskih faktora nego i neadekvatnog korišćenja pjeska i šljunka i neadekvatne (neplanske) sječe šuma; ovo je dovelo do mijenjanja toka rijeka odnosno erozije zemljišta, što pogoršava uticaje klimatskih promjena
¾ Poplave koje se dešavaju u ovom regionu su potvrda klimatskih promjena
¾ Upotreba energije, uključujući korišćenje drva za ogrijev, doprinosi emisijama gasova staklene bašte
¾ Turizam, kao jedan od razvojnih prioriteta regiona, bazira se na razvoju kako zimskog tako i ljetnjeg planinskog turizma
¾ Prostorni plan za Bjelasicu i Komove predviđa izgradnju 8 ski centara - pitanje je da li je takva orjentacija održiva u kontekstu klimatskih promjena
¾ Kapaciteti tj. njihov nedostatak predstavljaju značajno ograničenje u regionu (na primjer nedostatak adekvatno osposobljenih kadrova za razvoj specifičnih turističkih proizvoda)
¾ Šumarstvo je još jedna važna razvojna grana za region; trenutno je akcenat na ekonomskom iskorišćavanju šuma, ima primjera neracionalnog korišćenja
Predložena riješenja za doprinos smanjenju emisija i prilagođavanje na promjene klime su:
¾ Neophodno je aktivnije raditi na edukaciji i jačanju svijesti građana po pitanju odlaganja otpada
¾ Smanjenje emisija od grijanja može se postići centralizovanim rješenjima kakvo je na primjer izgradnja toplane na biomasu i otpad
¾ Ulagati u razvoj seoskog turizma, eko turizma, turizam u Nacionalnim parkovima, orjentisati se na razvoj turizma u ljetnjem periodu; poljoprivreda je veoma bitna u razvoju ovih vrsta turizma; Raditi na valorizaciji prirodnih turističkih motiva
¾ Jačati edukaciju kadrova (opštine, turističke oraganizacije)
¾ Poboljšanja u upravljanju šumama i pošumljavanje
¾ Neophodna su značajna poboljšanja u upravljanju vodama i racionalno korišćenje ovog značajnog (i za sad obilnog) prirodnog resursa
Žabljak, 28. 07. 2011. godine
Stanje i problemi:
¾ Registruju se promjene na šumama (sušenje) i biodiverzitetu pod uticajem globalnih klimatskih promjena
¾ Vrlo je bitno da se iznesu tačni podaci o stanju biodiverziteta, u Crnoj Gori vrlo je malo egzaktnih podataka, dugo nije rađen monitoring
¾ Programi praćenja stanja i podaci o promjenama/trendovima su generalno na dosta niskom nivou
¾ Posvećenost životnoj sredini nije na velikom nivou
¾ Termoelektrana Pljevlja, jedan je od najvećih zagađivača i emitera gasova staklene bašte, koja radi sa zastarjelom tehnologijom; toplotna energija iz TE se ne koristi
¾ Po pitanjima zaštite životne sredina, TE jedino radi uklanjanje čestica, započelo se sa pripremama za odsumporavanje i uklanjanje oksida azota
¾ Planira se izgradnja drugog bloka TE, koji će imati manje emisije gasova staklene bašte u poređenju sa starim postrojenjem, ali će povećati ukupne emisije
¾ Značajan izvor emisija u Pljevljima su pojedinačna ložišta kojih ima oko 3.500 i koja kao pogonsko gorivo uglavnom koriste lignit (neadekvatni kotlovi, nepotpuno sagorijevanje)
Predložena riješenja za doprinos smanjenju emisija i prilagođavanje na promjene klime su:
¾ Treba raditi na izgradnji malih hidroelektrana, vjetroelektrana (ako je područje adekvatno za ovaj vid iskorišćenja obnovljivih izvora energije, bez narušavanja životne sredine)
¾ Programi energetske efikasnosti su veoma značajni, pokrenuti su u nekim opštinama; Kao pilot projekat rađena su poboljšanja kod javne rasvjete, a postoji i studija o potencijalu za sjever Crne Gore (uključujući Nikšić)
¾ Toplifikacija Pljevalja i izgradnja toplana koje bi koristile biomasu i/ ili tehničku vodu iz novog bloka za sisteme za grijanje
¾ Prelazak na alternativni vid ogrijeva – biomasa – otpadno drvo, su jedno od riješenja smanjenja negativnog uticaja klimatskih promjena.
¾ Firma Vektra Jakić Pljevlja će od oktobra o. g. početi da koristi biomasu za sopstvena energetska postrojenja, grijanje i proizvodnju električne energije
¾ Neophodna je bolja koordinacija među nadležnim tijelima da bi se pružili adekvatni odgovori na problematiku klimatskih promjena
¾ Potrebna su poboljšanja u planiranju i realizaciji sječe šuma
